Poradniki

Interwencja bez barier. Komunikacja w dysfunkcji słuchu i niepełnosprawnościach sprzężonych

27.10.2026 • Barbara Jamrozik

Wydział Doskonalenia Zawodowego Komendy Stołecznej Policji zorganizował szkolenie dla policjantów i pracowników, mające na celu przygotowanie do realizacji zadań związanych z obsługą osób z niepełnosprawnościami. Do udziału w warsztatach zaproszono ekspertów, którzy w bardzo przystępny i ciekawy sposób przedstawili nie tylko samą teorię, ale przede wszystkim praktykę, którą można wykorzystać w doskonaleniu komunikacji z osobami słabosłyszącymi i słabowidzącymi, a także z tymi, u których występuje więcej niż jedna niepełnosprawność (osoby głuchoniewidome).

Komunikacja bez barier i ze zrozumieniem

Skuteczna interwencja policyjna wymaga nie tylko znajomości przepisów i procedur, lecz także umiejętności rozpoznawania potrzeb osób, z którymi funkcjonariusze podejmują czynności służbowe. Szczególnego znaczenia nabiera to w kontaktach z osobami z dysfunkcją słuchu oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi, u których jednocześnie występują ograniczenia w zakresie więcej niż jednej funkcji organizmu.

Interwencja policyjna, czy inne czynności policyjne to jeden aspekt komunikacji, bo nie sposób tu nie wspomnieć o fakcie, że może to również dotyczyć przyjęcia interesanta przez pracownika Policji.


Zdjęcie: Marek Szałajski

I w jednym i w drugim przypadku skuteczna komunikacja zarówno z  osobami słabosłyszącymi, jak i słabowidzącymi wymaga zrozumienia ich potrzeb, cierpliwości oraz dostosowania otoczenia i własnego zachowania.

Szkolimy się, aby nie popełniać błędów

W taki również celu zorganizowano szkolenie dotyczące komunikacji interpersonalnej z osobami z dysfunkcją słuchu oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi (20 października 2026 r. w Białej Sali Pałacu Mostowskich). Zajęcia dla policjantów i pracowników Komendy Stołecznej Policji przeprowadziła Anna Dąbrowska ekspertka z Gabinetu Komendanta Głównego Policji, która do współpracy zaprosiła Pana Jerzego Kielmasa protetyka słuchu.


Zdjęcie: Marek Szałajski

Szacuje się, że w Polsce od 5 do 6 milionów osób doświadcza problemów ze słuchem, w tym 900 tysięcy zmaga się z jego znacznym ubytkiem. Skala tego zjawiska systematycznie rośnie, co wiąże się między innymi ze starzeniem się społeczeństwa.

Kluczem do skutecznej interwencji i realizacji zadań przez służby oraz instytucje publiczne jest zrozumienie potrzeb tych osób. Wymaga to ciągłego doskonalenia wzajemnej komunikacji.

Czynności policyjne a bariery komunikacyjne

Nie każda osoba słyszy polecenia policjanta. Podczas interwencji funkcjonariusze często muszą podejmować szybkie decyzje, oceniać zachowanie uczestników zdarzenia i reagować na potencjalne zagrożenia. Brak odpowiedzi na wydawane polecenie może jednak mieć różne przyczyny. Jedną z nich jest niemożność usłyszenia komunikatu lub jego prawidłowego zrozumienia.

Osoba głucha, słabosłysząca lub niedosłysząca nie zawsze może porozumiewać się z funkcjonariuszem w sposób, do którego przywykł on w codziennej służbie. Nie każda też osoba z dysfunkcją słuchu posługuje się językiem migowym, a komunikacja pisemna nie zawsze będzie wystarczająca. Możliwości komunikacyjne zależą między innymi od indywidualnych doświadczeń, stopnia ubytku słuchu oraz preferowanej metody porozumiewania się.


Zdjęcie: Barbara Jamrozik

Dlatego tak ważne jest posiadanie umiejętności odróżniania braku reakcji od świadomego niewykonania polecenia. Samo milczenie, potakiwanie lub brak odpowiedzi nie przesądzają o tym, że osoba usłyszała i zrozumiała przekazywane informacje.

Jak rozmawiać, aby zostać zrozumianym?

W kontakcie z osobą z dysfunkcją słuchu podstawowe znaczenie ma dostosowanie sposobu komunikacji do jej potrzeb. Dodajmy, że nie musi to być uzależnione od posiadania specjalistycznego sprzętu. Często wystarczą właściwe ustawienie (postawa), spokojne tempo rozmowy i upewnienie się, że przekazywane informacje zostały zrozumiane.

W praktyce policyjnej warto pamiętać o kilku zasadach:
  • Nawiąż kontakt w sposób dostępny dla rozmówcy. Podejdź w pole widzenia osoby, przedstaw się i wyjaśnij cel podjętych czynności. Nie zaskakuj jej nagłym dotykiem.
  • Zadbaj o widoczność twarzy. Mów w taki sposób, aby rozmówca mógł obserwować mimikę i ruch ust. Nie zasłaniaj twarzy i nie odwracaj się podczas przekazywania istotnych informacji.
  • Mów naturalnie i wyraźnie. Krzyk oraz przesadna artykulacja nie gwarantują lepszego zrozumienia. W razie potrzeby dostosuj głośność i tempo wypowiedzi.
  • Formułuj krótkie, konkretne komunikaty. Przekazuj jedno polecenie naraz, unikaj wieloznacznych sformułowań i nagłych zmian tematu.
  • Korzystaj z alternatywnych sposobów komunikacji. W zależności od potrzeb może to być tekst pisany, notatnik elektroniczny z funkcją zamiany mowy na tekst albo pomoc odpowiednio przygotowanego tłumacza.
  • Sprawdzaj rzeczywiste zrozumienie. Zamiast pytać wyłącznie, czy osoba rozumie, poproś ją, aby własnymi słowami lub w uzgodniony sposób przekazała to, co usłyszała albo odczytała.


Zdjęcie: Marek Szałajski

Szczególnej uwagi wymagają osoby głuchoniewidome oraz osoby z niepełnosprawnościami sprzężonymi. W ich przypadku konieczne może być połączenie kilku metod komunikacji, na przykład komunikacji dotykowej, alfabetu Lorma, odpowiednio przygotowanego tekstu lub wsparcia specjalisty. Nie należy zakładać, że każda osoba głuchoniewidoma zna język migowy albo potrafi odczytać komunikat zapisany na kartce.

Interwencja policyjna – kiedy brak reakcji nie oznacza oporu

Wyobraźmy sobie sytuację, w której policjant podczas kontroli drogowej wydaje kierowcy polecenia, a ten nie reaguje. Funkcjonariusz może początkowo uznać, że kierowca ignoruje jego polecenia. Jeżeli jednak kierowca ma dysfunkcję słuchu i nie słyszy komunikatów, przyczyna zachowania może być zupełnie inna.

Wtedy, o ile pozwalają na to okoliczności i nie powstaje bezpośrednie zagrożenie, policjant powinien zadbać o nawiązanie kontaktu wzrokowego, przedstawić się, okazać legitymację służbową i przekazać cel kontroli w dostępny sposób. Może wykorzystać krótkie komunikaty pisemne lub inne rozwiązania odpowiadające możliwościom rozmówcy. Jednocześnie powinien zachować bezpieczny dystans, obserwować otoczenie i stosować obowiązujące zasady przeprowadzania kontroli.

Podobny problem może wystąpić podczas interwencji domowej. Osoba głucha, która nie słyszy pukania do drzwi ani poleceń wydawanych z korytarza, może nie wiedzieć, że przed wejściem znajdują się funkcjonariusze. Z kolei osoba, która nie widzi dobrze lub ma jednoczesne ograniczenia słuchu i wzroku, może nie rozpoznać munduru i nie zorientować się, kto się do niej zbliża. W takich przypadkach sposób nawiązania kontaktu ma istotne znaczenie dla dalszego przebiegu interwencji.

Jeżeli sytuacja na to pozwala, należy wyraźnie zasygnalizować swoją obecność, przedstawić się w dostępny sposób i wyjaśnić podejmowane działania. Nie należy jednak rezygnować z niezbędnych środków bezpieczeństwa, jeśli okoliczności wskazują na realne zagrożenie.

Bezpieczeństwo funkcjonariusza i osoby, wobec której podejmowane są czynności

Dostosowanie komunikacji nie oznacza pomijania procedur ani obniżenia poziomu bezpieczeństwa. Przeciwnie – pozwala ograniczyć ryzyko nieporozumień, nieuzasadnionej eskalacji i błędnej oceny zachowania uczestnika zdarzenia.

Przed rozpoczęciem czynności policjant powinien ocenić sytuację, otoczenie, możliwe zagrożenia oraz potrzebę wezwania wsparcia. Następnie, w zakresie, w jakim pozwalają na to okoliczności, powinien ustalić preferowany sposób komunikacji i przekazywać polecenia w sposób możliwy do odebrania przez rozmówcę.

W przypadku zatrzymania istotne jest wyjaśnienie jego przyczyny i podstawy prawnej w dostępnej formie, a także uprzedzanie – gdy nie zwiększa to zagrożenia – o zamiarze wykonania czynności wiążących się z dotykiem, przeszukaniem czy założeniem kajdanek. Funkcjonariusz powinien jednocześnie pamiętać, że ograniczenia komunikacyjne nie wykluczają zagrożenia, dlatego każdorazowo konieczna jest indywidualna ocena zachowania i okoliczności zdarzenia.

Jeżeli dochodzi do użycia środków przymusu bezpośredniego, należy postępować zgodnie z obowiązującymi przepisami, zasadami konieczności i proporcjonalności oraz uwzględniać stan osoby, wobec której podejmowane są działania. Po opanowaniu sytuacji należy ponownie nawiązać komunikację, ocenić stan zdrowia osoby i w razie potrzeby zapewnić jej pomoc medyczną. Ważnym elementem jest również właściwe udokumentowanie przebiegu interwencji, w tym zastosowanych sposobów komunikacji, przekazanych poleceń, reakcji osoby oraz przyczyn podjętych decyzji.

Niepełnosprawność sprzężona – indywidualne podejście ma znaczenie

Osoby z niepełnosprawnościami sprzężonymi mogą doświadczać jednocześnie ograniczeń słuchu, wzroku, sprawności ruchowej lub innych funkcji. W konsekwencji rozwiązanie skuteczne w kontakcie z jedną osobą nie musi sprawdzić się w przypadku innej.

Podczas przemieszczania osoby niewidomej lub głuchoniewidomej należy informować ją o zmianach w otoczeniu, przeszkodach i kolejnych czynnościach. Nie powinno się samodzielnie chwytać jej za rękę, popychać ani zabierać białej laski bez uzasadnionej konieczności związanej z bezpieczeństwem. Warto zapytać, jak najlepiej pomóc w poruszaniu się.


Zdjęcie: Barbara Jamrozik

W pomieszczeniu, w którym prowadzone są czynności służbowe, należy zadbać o warunki ułatwiające komunikację: odpowiednie oświetlenie twarzy, ograniczenie hałasu, czytelny układ przestrzeni oraz możliwość obserwowania tłumacza. Przy osobach z niepełnosprawnością wzroku pomocne mogą być udogodnienia, takie jak: większa czcionka, wysoki kontrast i dostosowanie oświetlenia do indywidualnych potrzeb.

W sytuacjach wymagających szczegółowych wyjaśnień, przesłuchania lub przekazania praw procesowych – należy zapewnić odpowiednią pomoc komunikacyjną, stosownie do potrzeb osoby i wymogów prawnych. Nie można zakładać, że samo wręczenie dokumentu lub odczytanie go na głos – zagwarantuje skuteczne przekazanie informacji.

Profesjonalizm zaczyna się od zrozumienia

Szkolenie przeprowadzone dla policjantów i pracowników Komendy Stołecznej Policji przypomina, że profesjonalizm w służbie oznacza także umiejętność dostrzegania barier, które mogą utrudniać kontakt z drugim człowiekiem. Nie chodzi o ocenianie stopnia niepełnosprawności, lecz rozpoznanie sytuacji i takie prowadzenie czynności, aby były one skuteczne, bezpieczne i dostosowane do możliwości osoby.

Właściwa komunikacja może pomóc uniknąć nieporozumień, ułatwić ustalenie przebiegu zdarzenia i ograniczyć ryzyko eskalacji. Ma znaczenie zarówno podczas rutynowej kontroli, interwencji domowej czy zatrzymania, jak i w czasie przesłuchania świadka, pokrzywdzonego lub podejrzanego.

Interwencja bez barier to nie rezygnacja z wymagań służby, lecz umiejętność ich realizowania z uwzględnieniem potrzeb drugiego człowieka. To połączenie wiedzy, odpowiedzialności, właściwej oceny zagrożenia i świadomej komunikacji, które wzmacnia bezpieczeństwo zarówno funkcjonariuszy, jak i osób, wobec których podejmują oni czynności służbowe.